بنتونیت چیست؟
بنتونیت رسی طبیعی است که بیشتر از کانی مونتموریلونیت، نوعی آلومینیوم سیلیکات لایهای، تشکیل شده است (CAS 1302-78-9). وقتی بنتونیت سدیمی با آب شیرین مخلوط میشود، صفحات نازک آن آب را جذب میکنند، چندین برابر متورم میشوند و دوغابی یکنواخت و ژلمانند میسازند.
همین تورم به گل حفاری گرانروی میدهد و روی دیوارهٔ چاه کیک فیلتر نازک و کمنفوذی میسازد. بنتونیت حفاری با استاندارد API 13A تعریف میشود که سه گرید دارد: بنتونیت فرآوریشده، بنتونیت بدون فرآوری و بنتونیت OCMA.
بنتونیت در کجا مصرف میشود؟
بیشترین مصرف در سیالات حفاری پایهآبی در حفاری نفت و گاز و حفاری چاه آب است. دوغاب بنتونیت در حفاری افقی هدایتشده (HDD)، شمع و دیوار دیافراگمی، تونلسازی، ماسهٔ ریختهگری، گندلهسازی سنگ آهن و آببندی هم کاربرد دارد.
بنتونیت چگونه تولید میشود؟
بنتونیت از دگرسانی خاکستر آتشفشانی پدید میآید و به روش روباز استخراج میشود. چون تورم و خلوص در یک کانسار متفاوت است، رس براساس کیفیت دستهبندی میشود.
- بنتونیت سدیمی طبیعی (مانند وایومینگ) خشک و معمولاً تا حدود ۲۰۰ مش (۷۵ میکرون) آسیاب میشود.
- بنتونیت فعالشده با سدیم از بنتونیت کلسیمی با افزودن ۲ تا ۵ درصد سودا اش، اکسترود کردن و عملآوری ساخته میشود تا سدیم جای کلسیم را بگیرد و رس متورم شود.
- گریدهای فرآوریشده برای افزایش بازدهی مقدار کمی پلیمر میگیرند و سپس خشک و آسیاب میشوند.
- هر بچ پیش از بستهبندی از نظر گرانروی، فیلترات و باقیمانده آزمایش میشود.
گریدهای بنتونیت
گرید تعیین میکند به ازای هر تن چه مقدار گرانروی و کنترل هرزروی به دست میآید و رس تا چه حد با افزودنیهای دیگر گل سازگار است. جدول، گریدهای اصلی را مقایسه میکند و سپس هر گرید با کاربردهای معمولش توضیح داده میشود.
| بنتونیت API 13A | بدون فرآوری (NTB) | گرید OCMA | عمرانی / HDD | |
|---|---|---|---|---|
| افزودن پلیمر | مجاز | ندارد | مجاز | گاهی |
| بازدهی | زیاد | زیاد، طبیعی | کمتر | زیاد |
| آزمون اصلی | API 13A، بخش ۹ | API 13A، بخش ۱۰ | API 13A، بخش ۱۱ | قیف مارش، فیلترات |
| مناسب برای | چاههای نفت و گاز | گلهای دیسپرس و دمای بالا | چاههای کمعمق و آب | HDD، شمع، تونل |
بنتونیت API 13A
گرید استاندارد میادین نفتی. ممکن است برای رسیدن به حدود بازدهی و فیلترات با پلیمر فرآوری شود و انتخاب پیشفرض برای گل شروع حفاری و سیستمهای پایهآبی است.
- گل شروع و سطحی
- سیالات حفاری پایهآبی
- ساخت کیک فیلتر
- حفاری چاه آب
بنتونیت بدون فرآوری (NTB)
بنتونیت سدیمی طبیعی بدون پلیمر افزوده. چون چیزی ندارد که با گرما تجزیه شود یا با رقیقکنندهها واکنش دهد، در گلهای دیسپرس و چاههای عمیقتر و داغتر ترجیح داده میشود.
- گلهای لیگنوسولفونات دیسپرس
- چاههای دمای بالا
- سیستمهای با مصرف زیاد رقیقکننده
بنتونیت OCMA
گریدی با بازدهی کمتر، اغلب از بنتونیت کلسیمی فعالشده، که حدود OCMA در API 13A را برآورده میکند و در جاهایی که کارایی کمتر پذیرفتنی است اقتصادی است.
- چاههای کمعمق
- چاههای آب و زمینگرمایی
- بخشهای سطحی با حساسیت هزینه
گریدهای عمرانی، HDD و ریختهگری
گریدهایی که بهجای API برای همان کار آزمایش میشوند: تورم، گرانروی مارش و فیلترات برای دوغابها، یا استحکام فشاری تر برای ماسهٔ ریختهگری.
- HDD و میکروتونل
- شمع و دیوار دیافراگمی
- ماسهٔ تر ریختهگری
- چسب گندلهٔ سنگ آهن
آنالیز معمول و حدود API 13A
| پارامتر | بنتونیت API 13A | بدون فرآوری | گرید OCMA |
|---|---|---|---|
| قرائت ویسکومتر در ۶۰۰ دور | ≥ ۳۰ | — | ≥ ۳۰ |
| نسبت نقطهٔ تسلیم به گرانروی پلاستیک | ≤ ۳ | ≤ ۱٫۵ | ≤ ۶ |
| حجم فیلترات | ≤ ۱۵٫۰ mL | ≤ ۱۲٫۵ mL (دیسپرس) | ≤ ۱۶٫۰ mL |
| باقیمانده روی ۷۵ میکرون | ≤ ۴٫۰٪ | — | ≤ ۲٫۵٪ |
| رطوبت | ≤ ۱۰٪ | — | ≤ ۱۳٪ |
| گرانروی پلاستیک دیسپرس | — | ≥ ۱۰ cP | — |
بنتونیت بدون فرآوری روی سوسپانسیون دیسپرس آزمایش میشود و حدود آن متفاوت است. حدود از استاندارد API Specification 13A گرفته شدهاند. مقادیر الزامآور همان است که در پیشنهاد قیمت و گواهی آنالیز هر بچ آمده است.
خواص فیزیکی
| ویژگی | مقدار |
|---|---|
| ظاهر | پودر کرم، خاکستری یا خاکستری مایل به سبز روشن |
| چگالی ویژه | حدود ۲٫۴ تا ۲٫۶ |
| چگالی توده | حدود ۰٫۸ تا ۱٫۰ تن بر مترمکعب |
| شاخص تورم (گریدهای سدیمی) | معمولاً ≥ ۲۴ میلیلیتر به ازای ۲ گرم |
| pH (سوسپانسیون ۵٪) | حدود ۸٫۵ تا ۱۰٫۵ |
| اندازهٔ ذرات | حدود ۲۰۰ مش (۷۵ میکرون) یا ریزتر |
خواص شیمیایی
مونتموریلونیت ساختاری ورقهای دارد که بین لایههای آن یونهای سدیم یا کلسیم تبادلپذیر قرار دارند. ظرفیت تبادل کاتیونی آن معمولاً ۶۰ تا ۱۰۰ میلیاکیوالان در ۱۰۰ گرم است.
- بنتونیت سدیمی در آب شیرین بهشدت متورم میشود؛ بنتونیت کلسیمی تورم بسیار کمتری دارد.
- نمک، کلسیم و منیزیم آن را لخته میکنند؛ بنابراین در آب دریا بازدهی ضعیفی دارد مگر آنکه ابتدا در آب شیرین پیشهیدراته شود.
- ژل تیکسوتروپ میسازد: با هم زدن رقیق و در حالت سکون ژل میشود و کندهها را معلق نگه میدارد.
- در برابر بیشتر افزودنیهای گل از نظر شیمیایی بیاثر است و با رقیقکنندهها و پخشکنندهها دیسپرس میشود.
کاربردهای بنتونیت
گل حفاری
بنتونیت به گل پایهآبی گرانروی و استحکام ژل لازم برای حمل کندهها را میدهد و کیک فیلتر آن هرزروی را کنترل میکند. همراه با PAC و CMC مصرف و با باریت سنگین میشود.
HDD، شمع و تونلسازی
دوغاب بنتونیت دیوارهٔ گمانه یا ترانشه را نگه میدارد، مواد حفاری را بیرون میبرد و لوله یا سر برش را روانکاری میکند.
ماسهٔ ریختهگری
بهعنوان چسب در قالبهای ماسهٔ تر، استحکام میدهد و امکان استفادهٔ دوباره از ماسه را فراهم میکند.
گندلهسازی سنگ آهن
افزودن مقدار کم آن، کنسانترهٔ سنگ آهن را به گندلههایی تبدیل میکند که در جابهجایی و پخت سالم میمانند.
آببندی و لاینرها
نفوذپذیری کم بنتونیت آن را برای آببندی استخر و چاه و لاینرهای رسی ژئوسنتتیک مناسب میکند.
کشورهای اصلی تأمینکنندهٔ بنتونیت
آمریکا (وایومینگ) شناختهشدهترین منبع بنتونیت سدیمی طبیعی است. چین، هند، ترکیه و یونان نیز از تولیدکنندگان بزرگاند؛ آمار رسهای USGS را ببینید.
بنتونیت ترکیه
ترکیه ذخایر بزرگ بنتونیت دارد، از جمله در اردو، توکات، چانکیری و ادیرنه. بخش زیادی از بنتونیت ترکیه کلسیمی است که با سدیم فعال میشود و برای حفاری، ریختهگری، گندلهسازی و خاک گربه عرضه میشود.
مرکافونس گریدهای API 13A، OCMA و عمرانی را از تولیدکنندگان ترکیه تأمین میکند و پیش از ارسال آنها را با روشهای API در آزمایشگاه آزمون میکند.
قیمت بنتونیت (هر تن)
قیمت بنتونیت به گرید (API، OCMA یا عمرانی)، طبیعی یا فعالشده بودن، بستهبندی و کرایهٔ حمل بستگی دارد. قیمت هر تن را با شرایط FOB، CFR یا DAP اعلام میکنیم؛ با ذکر گرید، مقدار و مقصد درخواست قیمت بدهید.
بستهبندی بنتونیت
کیسهها پالتبندی و با استرچ پوشانده میشوند و نام محصول، گرید، شمارهٔ بچ و وزن خالص روی آنها درج میشود.



حمل و ارسال
بنتونیت کالای خطرناک نیست. یک کانتینر ۲۰ فوت معمولاً ۲۰ تا ۲۴ تن بنتونیت کیسهای حمل میکند که به محدودیت وزنی جادهای بستگی دارد. از ترکیه با حمل دریایی و زمینی ارسال میکنیم؛ لجستیک را ببینید. کد HS: 2508.10.
انبارداری و ایمنی
انبارداری
کیسهها را خشک، سرپوشیده و بالاتر از زمین نگه دارید. بنتونیت مرطوب کلوخه میشود و بازدهیاش کم میشود؛ ریزش خیس آن بسیار لغزنده است.
ایمنی
بنتونیت خطرناک طبقهبندی نمیشود، اما رس طبیعی ممکن است سیلیس بلوری داشته باشد. از تنفس گردوغبار پرهیز کنید و از مکندهٔ گردوغبار، ماسک P2/N95 و عینک ایمنی استفاده کنید.
پرسشهای متداول دربارهٔ بنتونیت
تفاوت بنتونیت API و OCMA چیست؟
هر دو گرید API 13A هستند. بنتونیت API باید به ازای هر تن گرانروی بیشتر و فیلترات کمتری بدهد؛ حدود OCMA آسانتر و قیمت آن کمتر است.
چرا بنتونیت در آب دریا بازدهی ندارد؟
نمک و کلسیم مانع هیدراته شدن صفحات رس میشوند. ابتدا بنتونیت را در آب شیرین پیشهیدراته کنید یا از گرانرویافزای مقاوم به نمک استفاده کنید.
در گل حفاری چه مقدار بنتونیت مصرف میشود؟
برای گل شروع معمولاً ۱۵ تا ۳۰ کیلوگرم در مترمکعب (حدود ۵ تا ۱۰ پوند در بشکه) که با آزمون گرانروی تنظیم میشود. مهندسان ما در فرمولاسیون کمک میکنند.
آیا بنتونیت همان مونتموریلونیت است؟
بنتونیت نام سنگ یا رس است و مونتموریلونیت کانیای است که خاصیت تورم را به آن میدهد.
آیا بنتونیت برای HDD مناسب است؟
بله. گریدهای HDD برای بازدهی سریع، کنترل خوب فیلترات و پمپپذیری انتخاب میشوند و اغلب همراه با افزودنیهای پلیمری مصرف میشوند.
مدارک بنتونیت: MSDS، TDS و CoA به تفکیک گرید
چون خطر از خود رس است، همهٔ گریدهای بنتونیت یک MSDS مشترک دارند. TDS و CoA برای هر گرید جداگانه صادر میشود؛ مدارک فنی را ببینید.
گریدهای حفاری (API 13A / NTB / OCMA)
طبق API 13A آزمایش میشوند و هر گرید TDS خود را دارد.
گریدهای عمرانی، HDD و ریختهگری
برای همان کار آزمایش میشوند، نه طبق API.
آخرین بازبینی: نوامبر ۲۰۲۶












